آشنایی با ای. وی.اف ( IVF )

تیر ۱۸, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع : بارداری و نوزاد, تازه های پزشکی

.یکی از روشهای درمانی جهت زوجین با مشکلات لوله رحم ، اندومتریوز ، ناباروری نامشخص و یا ناباروری مردانه خفیف تکنیک ای.وی.اف می باشد. از شرایط ای. وی.اف داشتن یک تخمدان سالم در زن می باشد.

یکی از روشهای باروری کمک شده است که در آن اسپرم مرد و تخمک زن در یک ظرف آزمایشگاهی مخصوص مجاور هم قرار داده تا عمل لقاح صورت گیرد . در مرحله بعد، جنین تشکیل شده بداخل حفره رحم زن انتقال می یابد.

فرآیند لقاح

در وضعیت طبیعی، از بین چند صد اسپرم مرد که به تخمک زن می رسند فقط یکی از آنها می تواند بطور موفقیت امیز تخمک را بارور کند. از ترکیب تخمک بالغ و اسپرم زنده یک موجود جدید به نام تخم بوجود می آید. اسپرم باید دارای تحرک و انرژی کافی باشد تا بتواند خود را از ناحیه واژن به لوله رحم و در نهایت به تخمک زن برساند. سپس از لایه های اطراف تخمک عبور کرده و به داخل تخمک نفوذ نموده تا عمل لقاح یا باروری صورت گیرد. در نهایت ، جنین تشکیل میشود که به دو سلول تقسیم میگردد و سریعا این سلولها به طرف رحم حرکت می کنند که حدود ۳-۵ روز طول می کشد و معمولا روز ششم لانه گزینی انجام و پس از گذشت ۹ ماه نوزاد متولد می شود.
مشکل ناباروری
قبل از اینکه نگران ناباروری خود باشید، باید بدانید که در یک سیکل طبیعی احتمال حاملگی موفق حتی با وجود فعالیت جنسی روزانه فقط ۲۵/۰ می باشد که به آن میزان باروری گویند و بیانگر قدرت باروری یک زوج است.
تعریف ناباروری
هر گاه یک زوج با وجود تلاش برای حاملگی با داشتن مقاربت کافی در عرض یکسال ( بدون استفاده از روش جلوگیری) حامله نشوند ، به آنها زوج نابارور گویند.
شانس حاملگی
شانس حاملگی به عوامل متعدد بستگی دارد از جمله:
- سن زن، دفعات مقاربت ( نزدیکی) و زمان آن ( حوالی دوره تخمک گذاری زن)
-با افزایش سن زن ، تعداد تخمک و کیفیت آن کاهش می یابد.
-هر چه تعداد دفعات مقاربت در زمان تخمک گذاری بیشتر باشد شانس حاملگی افزایش می یابد هر چه طول دوره نازایی افراد بیشتر باشد شانس موفقیت درمان کمتر است . به همین دلیل بیماران نابارور باید هر چه سریعتر به پزشک متخصص جهت درمان مراجعه کنند.
چنانچه نازایی بیش از سه سال به طول بیانجامد از نوع طولانی خوانده می شود.
عوامل مؤثر بر نازایی
۱-افزایش بیش از حد وزن و یا کاهش بیش از حد وزن که این مسئله با رژیم غذایی مفید و مناسب و ورزشهای ملایم برطرف می شود.
۲- سیگار: افراد سیگاری بخصوص مردان معمولا با کاهش تعداد اسپرم همراه هستند.
۳- الکل : با مصرف الکل کیفیت اسپرم کاهش می یابد.
۴- مواد مخدر: مصرف موا د مخدر ( حشیش و غیره ) و داروهای اعتیادآور شانس حاملگی را کاهش داده و تعداد اسپرم مرد را کم می کند.
در ضمن ، مصرف چای و قهوه نیزباید مناسب باشد و از مصرف بیش از حد آن پرهیز شود.
۵-زمان و دفعات مقاربت : هر چه تعداد دفعات مقاربت بیشتر باشد شانس حاملگی بیشتر است و بهترین زمان مقاربت حوالی تخمک گذاری زن می باشد که البته شانس حاملگی در این زنان بیشتر است ولی دلیل بر عدم مقاربت در زمانهای دیگر نیست.
۶-حرارت : در مردها بخصوص اگر متوجه بیضه ها باشد سبب کاهش باروری می شود به همین دلیل ، ناباروری در رانندگان حرفه ای ، جوشکاران ، و کشاورزان بیشتر می باشد.
حدود ۴۰-۵۰/۰ موارد نازایی مربوط به زن و ۴۰/۰ عامل مرد و بقیه موارد مربوط به هر دو می باشد.
۱-فاکتور لوله رحم : هر یک از لوله های رحم از یک گوشه رحم به سمت خارج کشیده شده و مسیر عبور تخمک بارور شده از تخمدان بطرف رحم را تشکیل می دهد . این لوله ها نقش حیاتی را درباروری زن ایفا می کند. در یک ناحیه لوله رحمی ، اسپرم مرد و تخمک زن به یکدیگر می رسند و پدیده لقاح اتفاق می افتد. بعد از تشکیل تخم ، تقسیمات سلولی شروع شده و در نهایت در دیواره رحم جایگزین می شود. حال، بهر دلیل لوله رحم دچار انسداد ، التهاب ، عفونت یا چسبندگی شود باعث ناباروری در زن خواهد شد. عامل لوله رحم ۲۵ الی ۵۰/۰ علل نازایی زن را در بر می گیرد. عفونت لگن، آندومتریوز و بیماریهای مقاربتی از دلایل اصلی آسیب لوله رحم هستند.
۲-اختلالات تخمک گذاری: در حالت عادی، هر ماه یکی از تخمدانها یک تخمک بالغ آزاد می کند که در این هنگام زن دچار ناراحتی و درد می شود و وجود قاعدگی منظم و درد نشانه آنست که سیکل قاعدگی همراه تخمک گذاری است، زنانی که نمی توانند تخمک گذاری کنند یا اینکه تخمک گذاری آنها غیر طبیعی است دارای الگوی غیر طبیعی قاعدگی هستند و گاه زنان دچار نارسایی تخمدان برای تولید تخمک می باشند . شایعترین علت ناباروری زنان اختلالات مربوط به تخمک گذاری است .
۳-مشکلات دهانه رحم و رحم: .مشکلات رحم ار قبیل دیواره رحم، تغییرات ساختمان حفره رحم، تومور رحم نیز از علل ناباروری محسوب می شود. موکوس دهانه رحم یک ماده ژل مانند که توسط غدد کوچک از دهانه رحم ترشح می شود که عمل محافظت کننده داشته و مانع عبور باکتری بطرف رحم می شود . این موکوس در حوالی قبل از تخمک گذاری، آبکی و شفاف و کشدار می شود و اسپرم براحتی از این موکوس عبور می کند و به رحم می رسد که این بهترین وضعیت برای بارور شدن می باشد . در بعضی از بیماران ، مشکلات در موکوس ایجاد می شود : ۱-مقدار موکوس کافی نیست.۲-موکوس چسبنده است ۳-موکوس زن و اسپرم شوهر با هم تطابق ندارند .
۴-آندومتریوز: جزء بیماریهای شایع است ، یعنی ایجاد بافت طبیعی اندومتر ( پوشش داخل رحم) در جای دیگر خارج از رحم که این بافت در محل غیر طبیعی جایگزین شده و در هر جایی از حفره لگن به رشد خود ادامه می دهد . این بیماری باعث تحریک بافتهای اطراف شده و باعث چسبندگی می گردد. آندومتر باعث درد شدید در زمان قاعدگی و یا در حین مقاربت (نزدیکی) می شود و از علل ناباروری محسوب می شود.
۵-فاکتور مرد: به دلیل اختلالات هورمونی و یا کاهش کیفیت اسپرم نظیر کاهش تعداد اسپرم، کمبود تحرک اسپرم و یا شکل غیر طبیعی آن می باشد. همچنین ، انسداد مجاری انتقال اسپرم و عفونت دستگاه تناسلی باعث ناباروری در مردان می شود.
۶-ناباروری با علل نامشخص: ۱۰/۰ از علل نازائی را به خود اختصاص می دهد یعنی هنوز پزشکان علت آن را کشف نکرده اند. زمانی که لوله رحم باز باشد و مشکلات رحم ، آندومتر و موکوس نداشته باشد و تخمک گذاری طبیعی باشد ، همچنین تعداد ، شکل و کیفیت اسپرم مرد طبیعی باشد ناباروری نامشخص ( بدون علت) بیان می کنند.
درمان ناباروری
درمان ناباروری در مرد و زن متفاوت است . یکسری درمانها تجویز داروهائی جهت تحریک تخمک گذاری است و یا برطرف کردن مشکلات ناباروری از طریق جراحی ها که شانس حاملگی را افزایش می دهد. اما، دوروش مؤثر در درمان ناباروری ، ای وی اف (ivf) و میکرواینجکشن (icsi) می باشد. این دو روش برای اولین بار در ایران در مرکز تحقیقاتی و درمانی ناباروری یزد راه اندازی شد.
(لقاح خارج رحمی)ivf
یکی از روشهای درمانی جهت زوجین با مشکلات لوله رحم ، اندومتریوز ، ناباروری نامشخص و یا ناباروری مردانه خفیف تکنیک ای.وی.اف می باشد. از شرایط ای.وی.اف داشتن یک تخمدان سالم در زن می باشد. یکی از روشهای باروری کمک شده است که در آن اسپرم مرد و تخمک زن در یک ظرف آزمایشگاهی مخصوص مجاور هم قرار داده تا عمل لقاح صورت گیرد . در مرحله بعد، جنین تشکیل شده بداخل حفره رحم زن انتقال می یابد.
اقدامات لازم قبل از درمان
۱-بررسی آزمایشات قبلی زوجین
۲-آزمایش، منی مرد (اسپرم)
۳-آزمایش خونی و هورمونی زن
۴-بررسی وضعیت دستگاه تولید مثل زن
روش ای-وی-اف
مراحل مختلف سیکل درمانی ای وی اف شامل:
۱-تحریک تخمک گذاری بوسیله دارو-کنترل پاسخ تخمدان با سونوگرافی و آزمایش های هورمونی
۲-برداشت تخمک با عمل بیهوشی و به کمک دستگاه سونوگرافی
۳-باروری و رشد جنین در محیط آزمایشگاه
۴-انتقال جنین با کاتتر مخصوص
۵-تزریق آمپول ها و یا مصرف شیاف واژنی پروژسترون جهت آماده سازی رحم و کمک به لانه گزینی جنین
مراحل مقدماتی ای-وی-اف
۱-تحریک تخمک گذاری بوسیله دارو
تحریک تخمک گذاری با استفاده از داروهای تجویز شده توسط متخصص زنان و زایمان انجام می گیرد تا بتوان به جای یک تخمک در ماه موجب رشد چندین تخمک بالغ گردد. با بدست آوردن چندین تخمک بتوان تعداد بیشتری جنین را تشکیل داده و شانس حاملگی را بیشتر کرد. البته نوع و تعداد داروهای مصرفی بستگی به نوع بیماری، وضعیت سنی و هورمونی بیمار و صلاحدید پزشک دارد. داروهای متفاوت از قبیل hmg اچ ام جی، hcg,fsh اچ سی جی (مکمل درمان)و غیره بصورت تنها یا ترکیبی تجویز می شود. جهت کنترل و بررسی رشد فولیکولهای حاوی تخمک ، متخصص مربوطه سونوگرافی مکرر از تخمدان را بعمل می آورد و گاهی تهیه نمونه خون جهت بررسی هورمونهای استروژن وlh صورت می گیرد. هنگامی که فولیکولها به حد بلوغ رسیدند آمپول hcg بصورت عضلانی تزریق گردد. ۳۴ تا۳۶ ساعت پس از تزریق hcg ، عمل پونکسیون تخمدان ( تخمک کشی) با هدایت دستگاه سونوگرافی اتجام می شود.
۲-برداشت تخمک
۳۴ الی ۳۶ ساعت پس از تزریق hcc ، عمل پونکسیون تخمدان انجام می شود. این کار با هدایت سونوگرافی و از راه واژن (مهبل) انجام می گیرد. بیمار تحت بی حسی موضعی با داروهای آرام بخش و یا تحت بی هوشی کامل قرار می گیرد و در تخت مخصوص معاینه قرار می گیرد. واژن با محلول ضد عفونی شستشو داده شده و سپس پروب مخصوص سونوگرافی به همراه سوزن مخصوص از راه واژن وارد شده و به داخل فولیکول حاوی تخمک هدایت می شود. بدینوسیله تخمک را آزاد نموده و در داخل لوله آزمایش جمع آوری می شود. این روش راحتتر و نسبتا بی خطر است و جراح سعی می کند تعداد تخمک بیشتری برداشت کند. عمل پونکسیون تخمدان حدود ۳۰ دقیقه طول می کشد. احتمالا، مختصر درد و سوزش و یا خونریزی خفیف بعد از به هوش آمدن احساس میشود که این حالت حداکثر در طی دو روز بهبودی کامل می یابد.
۳- عمل لقاح یا باروری در محیط مناسب آزمایشگاه انجام می گیرد. شوهر بایستی نمونه منی خود را در آزمایشگاه تهیه نموده و در یک ظرف مخصوص استریل جمع آوری کند و به آزمایشگاه مرکز تحویل دهد. بعد از بررسی اولیه و شستشوی اسپرمها، تعداد مناسب اسپرم برای عمل لقاح انتخاب می شود. برای این کار، اسپرم برای عمل لقاح انتخاب می شود. برای این کار، اسپرمها به هر یک از تخمک ها اضافه می گردند. و سپس هر یک از آنها در درون دستگاه گرم کننده با۳۷ درجه سانتیگراد قرار داده می شود. عمل لقاح معمولا ۲۰-۱۶ ساعت بعد از اضافه نمودن اسپرم به تخمک صورت می گیرد.
در مرحله بعد، جنین دو سلولی حدود ۲ الی ۸ تقسیم و معمولا پس از ۴۸ ساعت (۲روز) جنین به حفره رحم منتقل میشود. از زمانی که تخمک و اسپرم در مجاورت هم قرار می گیرند، زن و شوهر در دوره انتظار بسر می برند.
۴-انتقال جنین
انتقال جنین به رحم پر هیجان ترین مرحله ای-وی- اف است و لیکن ساده تر از مرحله برداشت تخمک است و احتیاج به بیهوشی ندارد. زن در حالت خوابیده به پشت در تخت معایته قرار می گیرد. دهانه رحم باز شده و با استفاده از کاتتر مخصوص، تعدادمناسب جنین به داخل حفره رحم انتقال داده می شود. حدود ۳۰ الی ۶۰ ثانیه کاتتر در رحم باقی مانده و سپس آن را برداشته و خارج می کنند. پس از آن زن روی تخت دراز کشیده و استراحت می کند. بهتر است سر پایین تر از پاها قرار گیرد.
در نهایت ، یک الی چهار ساعت بعد از عمل انتقال جنین میتواند مرکز ناباروری را با صلاحدید متخصص ترک نماید. جهت رشد مناسب دیواره رحم برای نگهداری جنین باید داروهای تجویز شده مانند پروژسترون را مصرف نمود . حدود ۱۰ الی ۱۴ روز بعد از انتقال جنین با اندازه گیری hcg خون میتوان از وضعیت حاملگی اطلاع یافت. یکی از دلایل عدم موفقیت حاملگی ، عدم لانه گزینی و رشد جنین بعد از انتقال در رحم می باشد.
شرایط جهت ای- وی –اف موفق
۱-سطح هورمونی خون به حد کافی افزایش یافته باشد
۲-تخمک ها به حد بلوغ رسیده باشند
۳-تخمک ها قابل جمع آوری باشند
۴-اسپرم قابلیت باروری تخمک را داشته باشد
۵-تخمک بارور شده، مراحل رشدو تقسیم را طی نماید
۶-جنین در دیواره رحم لانه گزینی نماید
شانس حاملگی:
شانس حاملگی به عوامل زیر بستگی دارد:
۱-کیفیت جنین منتقل شده هر چه بهتر باشد شانس حاملگی افزایش می یابد
۲-افزایش سن زن بخصوص بالای ۴۰ سال شانس حاملگی را کاهش می دهد
۳-علت ناباروری
۴-تعداد و کیفیت تخمک بالغ بدست آمده
میزان متوسط حاملگی در هر سیکل ای-وی-اف۲۰-۱۵/۰ است
انجماد جنین
در مواردیکه تعداد جنین تشکیل شده بیش از تعداد مورد نیاز جهت انتقال به رحم باشد،
و در صورتیکه جنین از کیفیت خوبی برخوردار باشد جهت استفاده در سیکل بعدی (در صورت شکست در یک سیکل درمان) عمل منجمد کردن صورت می گیرد. البته این عمل با درخواست زوجین انجام می گیرد.
خطرات و عوارض ای-وی-اف
۱- خطر سندرم تحریک بیش از حد تخمدان
در مواقع نادر، سندرم تحریک بیش از حد تخمدان توسط داروهای تحریک تخمک گذاری تجویز شده بوجود می آید. این عارضه باعث تورم تخمدان ، درد شدید تجمع مایع در حفره شکمی می شود و باعث احساس نفخ و تهوع می گردد. این عارضه قابل درمان و برطرف شدن می باشد. بیمار بایستی تحت نظر پزشک معالج بوده و در موارد شدید مایع باید کشیده شود. لیکن با استراحت و کنترل دقیق قابل رفع می باشد.
۲- حاملگی چند قلویی
به علت انتقال بیش از یک جنین به رحم ، احتمال حاملگی چند قلویی وجود دارد
۳- صدمات روحی روانی
احساس اضطراب ، هیجان به علت درمان طولانی مدت، هزینه زیاد و آزمایشات متعدد وجود دارد. همچنین نگرانی به علت احتمال شکست در درمان باعث احساس ناراحتی ، شرمندگی، اضطراب، افسردگی و سلب اعتماد خواهد شد که خوشبختانه این موارد همفکری، همکاری و همدردی زوجین قابل رفع می باشد.
نکات مهم
۱٫ معمولا طول مدت ای-وی –اف ۱۵ روز است (۱۰ الی ۱۱ روز داروی تحریک تخمک گذاری تجویز می شود دوره برداشت تخمک و انتقال جنین ۲ الی ۳ روز می باشد)
۲٫بهتر است سه روز قبل از عمل پونکسیون تخمک ، مرد از انزال خودداری نماید.
۳٫زوجین بهتر است در مراحل درمان سیگار نکشند و یا میزان آن را کاهش دادند
۴٫در طی مراحل درمان از موارد استرس زا پرهیز شود
۵٫یک روز بعد از مرحله انتقال جنین، زن می تواند فعالیت آرام داشته باشد و پس از آن فعالیت معمولی و روزمره خود را آغاز کند و لیکن از فعالیتهای پر انرژی و خسته کننده ، مسافرت طولانی ، ورزش سنگین و حمام سونا پرهیز شود اما استراحت مطلق ضروری نمی باشد
۶٫ حدود دو هفته بعد از انتقال جنین می تواند مقاربت داشته باشد
تزریق میکروسکوپی اسپرم به داخل تخمک (میکرواینجکشن icsi )
میکرواینجکشن روش بسیار تخصصی و موفق در امر درمان ناباروری شدید بخصوص در مردان می باشد. مراحل آن شبیه ای وی اف است و در این روش با استفاده دستگاه مخصوص و پیپت ، یک اسپرم سالم و طبیعی بداخل هر یک از تخمک ها تزریق می شود . این روش جهت بیماران با کاهش در کیفیت نطفه بسیار مفید است . در ضمن این روش جهت بیمارانی که به علت اختلالات کیفی تخمک و یا وجود پادتنی علیه تخمک یا اسپرم در درمان ای- وی –اف ناموفق بوده اند بسیار با ارزش است . در این روش ، حتی با وجود داشتن یک اسپرم سالم و تخمک بالغ احتمال تشکیل جنین وجود دارد. همچنین، در موادی که مجرای منی در مرد بسته باشد می توان با استفاده از روشهای مخصوص اسپرم را از ناحیه اپیدیدیم و یا بیضه تهیه نمود.
مراحل میکرواینجکشن
مراحل اول میکرواینجکشن شامل : برسی اولیه زوجین ، تحریک تخمک گذاری ، عمل پونکسیون تخمدان ، تهیه نمونه اسپرم مرد همانند سیکل درمانی ای-وی –اف می باشد.
۱٫ تحریک تخمک گذاری: با استفاده از داروهای مخصوص اقدام به تحریک تخمک گذاری می شود.
۲٫ برداشت تخمک ها : از طریق سونوگرافی واژینال انجام می شود.
۳٫عمل تزریق: توسط دستگاه میکرواینجکشن اسپرم بداخل تخمک زن تزریق می شود.
۴٫ انتقال جنین: مانند مرحله ای-وی-اف می باشد. تعداد مناسب جنین با استفاده از کاتتر مخصوص بداخل حفره رحم انتقال می یابد. جهت آماده سازی دیواره رحم آمپول هورمونی پروژسترون و یا شیاف آن جهت قرار دادن در داخل واژن تجویز میشود.

  
  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar