خرخر و مشکلات تنفسی در خواب

اسفند ۱۷, ۱۳۹۱ توسط :   موضوع : پزشکی, تازه های پزشکی

خرخراز مسایل مهم روزمره‌ای است که در کل دنیا مورد توجه قرار می گیرد. به‌دلیل شیوع زیاد و مشکلات زیادی که خرخر و آپنه‌ خواب (توقف جریان هوا از دهان و بینی به‌مدت ۱۰ ثانیه) ایجاد می‌کند، این مشکل در حال حاضر بیشتر تشخیص داده می‌شود. از سوی دیگر، ممکن است بیمارانی مراجعه کنند که شکایت دیگری داشته باشند و هیچ اشاره‌ای به مساله‌ی خرخر خود نکنند ولی مشکل اصلی آن‌ها با پدیده‌خرخر کردن مرتبط باشد. خرخر از هم از نظر پزشکی و هم از نظر اجتماعی بسیار مهم است.

علل اهمیت اجتماعی خرخر
۱. طلاق: خرخر هم به‌علت تاثیر روی رفتار (در اثر کمبود اکسیژن) و هم به ‌دلیل مزاحمت خواب یکی از علل مهم طلاق است.
۲. تصادفات: تصادفات مرگبار در افرادی که خرخر و آپنه‌ خواب دارند، بیشتر است.
۳. کاهش عملکرد: خرخر باعث ضررهای اقتصادی زیادی به‌ خاطر کاهش عملکرد شغلی افراد جامعه می‌شود.
۴. تغییرات رفتاری: این افراد ممکن است عصبی، بی‌حوصله و حتی پرخاشگر شوند.

۵. از دست دادن تدریجی حافظه

علائم
۱. خرخر کردن: خرخر کردن شایع‌ترین علامتی است که بیماران دچار آپنه‌ خواب با آن مراجعه می‌کنند و علامت کلاسیک آپنه‌ خواب به‌شمار می‌رود زیرا اکثر قریب به‌اتفاق این افراد خرخر می‌کنند. ۲. زمان نهفته‌ی کوتاه برای شروع خواب (۱ تا ۴ دقیقه): زمانی که فرد می‌خواهد به خواب برود کوتاه است، یعنی به‌محض این‌که سرش را روی بالش می‌گذارد خوابش می‌برد. همچنین ممکن است پشت چراغ قرمز و طی روز خوابش ببرد. ۳. خواب‌آلودگی بیش از حد طی روز
۴. تغییرات رفتاری شخصیتی: رفتار ضداجتماعی، پرخاشگری، بی‌توجهی، افسردگی یا فراموشی
۵. عدم رشد مناسب: تاخیر در رشد و عدم وزن‌گیری در کودکان  ۶. سردرد صبحگاهی: به‌علت قطع شدن خواب شبانه و مختل شدن جریان اکسیژن ۷. خواب مختل: خواب دیدن وحشتناک، شب‌ادراری در کودکان، تعریق شدید شبانه.

اهمیت خرخر از نظر پزشکی
در این افراد آپنه‌ خواب (در حالات شدید این وضعیت مشاهده می‌شود)، کاهش اکسیژن، افزایش فشارخون، بزرگی قلب، افزایش خطر سکته‌ قلبی تا ۳ برابر، افزایش خطر سکته‌ مغزی تا ۴ برابر و مرگ ناگهانی بیشتر است که دلیل عمده‌ آن اختلال ریتم قلب ناشی از کمبود اکسیژن است.   این مشکل در مرد‌ها و نیز در کسانی که وزن‌شان بالا‌تر است، بیشتر است و با افزایش سن بیشتر می‌شود. همچنین در افرادی که به پشت می‌خوابند بیشتر دیده می‌شود. ویژگی‌های جسمی (گردن کوتاه)، وضعیت بدن و نیز مصرف سیگار و الکل از عوامل مستعد کننده خرخر است.

مکانیسم ایجاد خرخر
روی هم افتادگی دیواره های راه‌ هوایی‌ فوقانی‌ هنگامی‌ رخ ‌می‌دهد که‌ فشار منفی‌ ناشی‌ از دم‌ بر توانایی‌ دیواره‌های ‌حلقی‌ برای‌ جلوگیری‌ از روی هم افتادگی فزونی‌ یابد. فعالیت‌ عضلانی‌ حلق‌ طی‌ بعضی‌ وضعیت‌های‌ خواب‌ کاهش‌ می‌یابد. در زمان‌ حرکت‌ سریع‌ چشم‌ در خواب‌ تعداد تنفس‌ و ضربان‌ قلب‌ افزایش‌می‌یابد، اما تون‌ عضلات‌ اسکلتی‌ (غیر از دیافراگم‌) کم ‌می‌شود. در آن‌ هنگام‌ پایداری‌ راه‌ هوایی‌، به‌ اندازه‌ی‌ حلق‌ و محکم بودن بافتی‌ بستگی‌ دارد و ممکن‌ است‌ راه‌ هوایی ‌حفظ نشود.  هر گونه‌ باریک‌ شدن‌ آناتومیک‌ در راه‌ هوایی‌ فوقانی به‌ افزایش فشار منفی‌ دم‌ برای‌ حفظ تهویه‌ نیاز دارد. افزایش‌ در فشار منفی‌ احتمال‌ روی هم افتادگی ‌ حلقی‌ را زیاد می‌کند. تشخیص‌ محل‌ ضایعه‌ برای‌ درمان‌ ضروری‌ است‌.

علل خرخر
مهم‌ترین علل خرخر، بینی مسدود، کام نرم بلند، حجیم بودن بافت‌های داخل حلق و تون عضلانی ضعیف است.کم کاری تیروئید نیزاز علل خرخر کردن می‌باشد.
گرفتگی بینی: به‌دلیل انحراف تیغه بینی، پولیپ‌های بینی، بزرگی شاخک‌‌های بینی، سینوزیت مزمن، آلرژی بینی یا سابقه‌ جراحی قبلی بینی ایجاد می‌شود.
کام نرم بلند: اگر کام نرم بلند‌تر از حد معمول باشد، مثل یک دریچه‌ مرتعش‌شونده عمل می‌کند و فرد دچار خرخر خواهد شد.
حجیم بودن بافت‌های داخل حلق: بزرگی لوزه‌ها و بخصوص لوزه سوم در بچه‌ها، شایع‌ترین علت خرخر و آپنه‌ خواب در کودکان است. بالغینی که وزن آن‌ها بیش‌از‌حد زیاد است مستعد این مساله هستند. کوتاهی گردن، بزرگی قاعده‌ زبان و عقب بودن چانه موجب افزایش بافت‌های حلقی می‌شود.
تون عضلانی ضعیف: استفاده از الکل و داروهای آرامبخش (ترکیبات دیازپامی، آنتی‌هیستامین‌ها و…) یا خستگی و فعالیت بیش از حد شیوع خرخر را افزایش می‌دهد.

تشخیص
۴ رکن تشخیصی داریم:   ۱. معاینه فیزیکی (اصل مهم) ۲ . اندوسکوپی بینی   ۳. تصویربرداری
۴. مطالعات خواب.

معاینه‌ی فیزیکی
ظاهر فرد‌ گاه گویای مسایلی است. ‌گاه فرم لب و دندان‌ها حالتی مانند صورت لوزه سومی دارد. این‌ بیماران لب برگشته دارند، یعنی لب آن‌ها به‌سمت بالا برگشته است که نشان می‌دهد فرد زمانی طولانی تنفس دهانی داشته است. در فرد بزرگسال هم فرم قرارگیری لب‌ها نشان‌دهنده‌ نوع تنفس یعنی دهانی بودن آن است. چاق و کوتاه بودن گردن هم از مسایل ظاهری است که دخالت دارد.  معاینه‌ داخلی بینی و سابقه‌ جراحی قبلی و معاینه‌ داخل حلق‌ (لوزه‌ها، کام نرم و…) هم در تعیین میزان فضای لازم جهت عبور هوا مهم است. اندوسکوپی بینی یک معاینه‌ راحت و کاملاً عینی و دقیق است. تصویربرداری نیز یک راه کمکی است. و گاهی به تعیین حجم قاعده‌ زبان کمک می‌‌کند. اگر در این مراحل به نکته‌ای نرسیم، بیمار یک شب در مرکز مطالعه‌ خواب بستری می‌شود و تمام امواج ارسالی‌ از عضلات، مغز و قلب روی کامپیو‌تر آنالیز می‌شود تا معلوم شود علت خرخر محیطی است یا مرکزی.

درمان
خرخر کننده‌های خفیف: کاهش وزن (با رژیم غذایی مناسب و ورزش)، عدم مصرف آرامبخش پیش از خواب، نخوردن غذای پرحجم پیش از خواب، داشتن الگوی خواب منظم، خوابیدن به پهلو و بلند‌تر بودن سر تخت به اندازه ۱۰ سانتی‌متر
خرخر کننده‌های شدید: باید پاتولوژی زمینه‌ای حل شود:  ۱. درمان آلرژی، انحراف بینی، پولیپ یا سینوزیت مزمن در مواردی که منشا از بینی است. ۲. برداشتن لوزه‌ها و لوزه‌ سوم: این جراحی در بچه‌ها مهم‌ترین درمان است.   ۳. جراحی کام: به‌روش جراحی معمول یا با استفاده از لیزر در افراد بزرگسال یا آن‌هایی که کام نرم کشیده و بلند دارند.  ۴. جلو کشیدن عضله‌ چانه‌ای زبانی: این عضله نقش مهمی در خرخر دارد. در کسی که فک تحتانی عقب‌تر دارد عمل‌ ترمیمی صورت می‌گیرد تا از به عقب افتادن چانه در خواب جلوگیری شود.  ۵. امواج رادیویی: فرکانس امواج رادیویی باید بالا‌تر از ۳ مگاهرتز باشد، زیرا امواج پایین‌تر در بافت اثر حرارتی و سوزاننده دارند. این درمان یک روند غیرتهاجمی است که در سه جلسه به‌فاصله‌ دو ماه انجام می‌شود و در نیمی از موارد خرخر را کاهش می دهد. ۶. فشار مثبت مداوم در راه هوایی (CPAP): دراین حالت اکسیژن با فشار، درهنگام خواب از کلاپس جلوگیری می‌کند. این روش خیلی موثر است اما به‌دلیل وجود ماسک در هنگام خواب چندان مورد پذیرش بیماران نیست.

نتیجه گیری

درمان مناسب خرخر و آپنه باعث بهبود کیفیت زندگی افراد و کاهش خطرات مرگ‌ومیر ناشی از این اختلال می‌شود و تشخیص دقیق علت پیش از هر گونه اقدام درمانی ضروری است. در کودکان بزرگی لوزه‌ها و لوزه‌ سوم شایع‌ترین علت خرخر و وقفه انسدادی در خواب است و برداشتن لوزه‌ سوم درمان قطعی در بسیاری از کودکان مبتلا به انسداد راه هوایی فوقانی است. همچنین شلی کام نرم و بلند بودن زبان کوچک و کام نرم از علل مهم خرخر در بزرگسالان است. در سال‌های اخیر استفاده از لیزر و امواج رادیویی برای درمان این حالات نتایج قابل قبول با حداقل عوارض داشته و جایگزین روش‌های جراحی تهاجمی شده است. بزرگی قاعده‌ زبان و عقب بودن یا کوچک بودن چانه از علل دیگر خرخر و آپنه‌ خواب است که با درمان‌های جراحی قابل اصلاح است. پیش از هر گونه اقدام به جراحی ضروری است که تشخیص محل انسداد با روش‌های تکمیلی مانند اندوسکوپی بینی، مطالعه‌ خواب و در صورت لزوم روش‌های تصویربرداری انجام گیرد. چاقی و مصرف داروهای آرامبخش از عوامل مستعد کننده‌ آپنه خواب است. بنابراین در افراد چاق، کاهش وزن و رسیدن به وزن ایده‌آل پیش از اقدام به روش‌های دیگر باید مورد نظر باشد. از آن‌جا که کاهش قطر جریان هوا در بینی به‌میزان نصف باعث افزایش مقاومت به‌میزان ۱۶ برابر می‌شود، رفع مشکلات بینی (با توجه به نقش بینی به‌عنوان یک عامل افزایش مقاومت راه هوایی و به‌دنبال آن کلاپس) باید مورد توجه قرار گیرد.  شیوع بسیار زیاد خرخر و آپنه‌ خواب نباید موجب غفلت مردم و پزشکان از عوارض و خطرات آن و ساده پنداشتن این اختلال مهم شود. درمان به‌موقع موجب پیشگیری از عوارض جسمی و بروز مشکلات اجتماعی می‌شود.
دکتر محسن نراقی رییس انجمن تحقیقات راینولوژی
zendegionline.ir

  
  • آسان طب



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar