خرخر و مشكلات تنفسي در خواب

March 7, 2013 توسط :   موضوع : پزشکی, تازه های پزشکی

خرخراز مسايل مهم روزمره‌اي است كه در كل دنيا مورد توجه قرار می گیرد. به‌دليل شيوع زياد و مشكلات زيادي كه خرخر و آپنه‌ خواب (توقف جريان هوا از دهان و بيني به‌مدت ۱۰ ثانيه) ايجاد مي‌كند، اين مشكل در حال حاضر بيشتر تشخيص داده مي‌شود. از سوي ديگر، ممكن است بيماراني مراجعه كنند كه شكايت ديگري داشته باشند و هيچ اشاره‌اي به مساله‌ي خرخر خود نكنند ولي مشكل اصلي آن‌ها با پديده‌خرخر كردن مرتبط باشد. خرخر از هم از نظر پزشكي و هم از نظر اجتماعي بسيار مهم است.

علل اهميت اجتماعي خرخر
۱. طلاق: خرخر هم به‌علت تاثير روي رفتار (در اثر كمبود اكسيژن) و هم به ‌دليل مزاحمت خواب يكي از علل مهم طلاق است.
۲. تصادفات: تصادفات مرگبار در افرادی كه خرخر و آپنه‌ خواب دارند، بيشتر است.
۳. كاهش عملكرد: خرخر باعث ضررهاي اقتصادي زيادي به‌ خاطر كاهش عملكرد شغلي افراد جامعه مي‌شود.
۴. تغييرات رفتاري: اين افراد ممكن است عصبي، بي‌حوصله و حتي پرخاشگر شوند.

۵. از دست دادن تدريجي حافظه

علائم
۱. خرخر كردن: خرخر كردن شايع‌ترين علامتي است كه بيماران دچار آپنه‌ خواب با آن مراجعه مي‌كنند و علامت كلاسيك آپنه‌ خواب به‌شمار مي‌رود زيرا اكثر قريب به‌اتفاق اين افراد خرخر مي‌كنند. ۲. زمان نهفته‌ي كوتاه براي شروع خواب (۱ تا ۴ دقيقه): زماني كه فرد مي‌خواهد به خواب برود كوتاه است، يعني به‌محض اين‌كه سرش را روي بالش مي‌گذارد خوابش مي‌برد. همچنين ممكن است پشت چراغ قرمز و طي روز خوابش ببرد. ۳. خواب‌آلودگي بيش از حد طي روز
۴. تغييرات رفتاري شخصيتي: رفتار ضداجتماعي، پرخاشگري، بي‌توجهي، افسردگي يا فراموشی
۵. عدم رشد مناسب: تاخير در رشد و عدم وزن‌گيري در كودكان  ۶. سردرد صبحگاهي: به‌علت قطع شدن خواب شبانه و مختل شدن جريان اكسيژن ۷. خواب مختل: خواب دیدن وحشتناک، شب‌ادراري در کودکان، تعريق شديد شبانه.

اهميت خرخر از نظر پزشكي
در اين افراد آپنه‌ خواب (در حالات شديد اين وضعيت مشاهده مي‌شود)، كاهش اكسيژن، افزايش فشارخون، بزرگي قلب، افزايش خطر سكته‌ قلبي تا ۳ برابر، افزايش خطر سكته‌ مغزي تا ۴ برابر و مرگ ناگهاني بيشتر است كه دليل عمده‌ آن اختلال ریتم قلب ناشي از كمبود اكسيژن است.   اين مشكل در مرد‌ها و نيز در كساني كه وزن‌شان بالا‌تر است، بيشتر است و با افزايش سن بيشتر مي‌شود. همچنين در افرادي كه به پشت مي‌خوابند بيشتر ديده مي‌شود. ويژگي‌هاي جسمي (گردن كوتاه)، وضعيت بدن و نيز مصرف سيگار و الكل از عوامل مستعد کننده خرخر است.

مکانیسم ایجاد خرخر
روی هم افتادگی دیواره های راه‌ هوايي‌ فوقاني‌ هنگامي‌ رخ ‌مي‌دهد كه‌ فشار منفي‌ ناشي‌ از دم‌ بر توانايي‌ ديواره‌هاي ‌حلقي‌ براي‌ جلوگيري‌ از روی هم افتادگی فزوني‌ يابد. فعاليت‌ عضلاني‌ حلق‌ طي‌ بعضي‌ وضعيت‌هاي‌ خواب‌ كاهش‌ مي‌يابد. در زمان‌ حركت‌ سريع‌ چشم‌ در خواب‌ تعداد تنفس‌ و ضربان‌ قلب‌ افزايش‌مي‌يابد، اما تون‌ عضلات‌ اسكلتي‌ (غير از ديافراگم‌) كم ‌مي‌شود. در آن‌ هنگام‌ پايداري‌ راه‌ هوايي‌، به‌ اندازه‌ي‌ حلق‌ و محکم بودن بافتي‌ بستگي‌ دارد و ممكن‌ است‌ راه‌ هوايي ‌حفظ نشود.  هر گونه‌ باريك‌ شدن‌ آناتوميك‌ در راه‌ هوايي‌ فوقاني به‌ افزايش فشار منفي‌ دم‌ براي‌ حفظ تهويه‌ نياز دارد. افزايش‌ در فشار منفي‌ احتمال‌ روی هم افتادگی ‌ حلقي‌ را زياد مي‌كند. تشخيص‌ محل‌ ضايعه‌ براي‌ درمان‌ ضروري‌ است‌.

علل خرخر
مهم‌ترين علل خرخر، بيني مسدود، كام نرم بلند، حجيم بودن بافت‌هاي داخل حلق و تون عضلاني ضعيف است.کم کاری تیروئید نیزاز علل خرخر کردن می‌باشد.
گرفتگي بيني: به‌دليل انحراف تیغه بینی، پوليپ‌هاي بيني، بزرگي شاخک‌‌های بینی، سينوزيت مزمن، آلرژي بینی يا سابقه‌ جراحي قبلي بيني ايجاد مي‌شود.
كام نرم بلند: اگر كام نرم بلند‌تر از حد معمول باشد، مثل يك دريچه‌ مرتعش‌شونده عمل مي‌كند و فرد دچار خرخر خواهد شد.
حجيم بودن بافت‌هاي داخل حلق: بزرگي لوزه‌ها و بخصوص لوزه سوم در بچه‌ها، شايع‌ترين علت خرخر و آپنه‌ خواب در كودكان است. بالغيني كه وزن آن‌ها بيش‌از‌حد زياد است مستعد اين مساله هستند. كوتاهي گردن، بزرگي قاعده‌ زبان و عقب بودن چانه موجب افزايش بافت‌هاي حلقي مي‌شود.
تون عضلاني ضعيف: استفاده از الكل و داروهاي آرامبخش (ترکیبات دیازپامی، آنتي‌هيستامين‌ها و…) يا خستگي و فعاليت بيش از حد شيوع خرخر را افزايش مي‌دهد.

تشخيص
۴ ركن تشخيصي داريم:   ۱. معاينه فيزيكي (اصل مهم) ۲ . اندوسكوپي بيني   ۳. تصويربرداري
۴. مطالعات خواب.

معاينه‌ي فيزيكي
ظاهر فرد‌ گاه گوياي مسايلي است. ‌گاه فرم لب و دندان‌ها حالتي مانند صورت لوزه سومی دارد. اين‌ بيماران لب برگشته دارند، يعني لب آن‌ها به‌سمت بالا برگشته است كه نشان مي‌دهد فرد زماني طولاني تنفس دهاني داشته است. در فرد بزرگسال هم فرم قرارگيري لب‌ها نشان‌دهنده‌ نوع تنفس يعني دهاني بودن آن است. چاق و كوتاه بودن گردن هم از مسايل ظاهري است كه دخالت دارد.  معاينه‌ داخلي بيني و سابقه‌ جراحي قبلي و معاينه‌ داخل حلق‌ (لوزه‌ها، كام نرم و…) هم در تعيين ميزان فضاي لازم جهت عبور هوا مهم است. اندوسكوپي بيني يك معاينه‌ راحت و كاملاً عيني و دقيق است. تصويربرداري نيز يك راه كمكي است. و گاهی به تعيين حجم قاعده‌ زبان كمك مي‌‌كند. اگر در اين مراحل به نكته‌اي نرسيم، بيمار يك شب در مركز مطالعه‌ خواب بستري مي‌شود و تمام امواج ارسالي‌ از عضلات، مغز و قلب روي كامپيو‌تر آناليز مي‌شود تا معلوم شود علت خرخر محيطي است يا مركزي.

درمان
خرخر كننده‌هاي خفيف: كاهش وزن (با رژيم غذايي مناسب و ورزش)، عدم مصرف آرامبخش پيش از خواب، نخوردن غذاي پرحجم پيش از خواب، داشتن الگوي خواب منظم، خوابيدن به پهلو و بلند‌تر بودن سر تخت به اندازه ۱۰ سانتي‌متر
خرخر كننده‌هاي شديد: بايد پاتولوژي زمينه‌اي حل شود:  ۱. درمان آلرژي، انحراف بيني، پوليپ يا سينوزيت مزمن در مواردي كه منشا از بيني است. ۲. برداشتن لوزه‌ها و لوزه‌ سوم: اين جراحي در بچه‌ها مهم‌ترين درمان است.   ۳. جراحي كام: به‌روش جراحي معمول يا با استفاده از ليزر در افراد بزرگسال يا آن‌هايي كه كام نرم كشيده و بلند دارند.  ۴. جلو كشيدن عضله‌ چانه‌ای زبانی: اين عضله نقش مهمي در خرخر دارد. در كسي كه فك تحتاني عقب‌تر دارد عمل‌ ترميمي صورت مي‌گيرد تا از به عقب افتادن چانه در خواب جلوگیری شود.  ۵. امواج راديويي: فركانس امواج راديويي بايد بالا‌تر از ۳ مگاهرتز باشد، زيرا امواج پايين‌تر در بافت اثر حرارتي و سوزاننده دارند. اين درمان يك روند غيرتهاجمي است كه در سه جلسه به‌فاصله‌ دو ماه انجام مي‌شود و در نیمی از موارد خرخر را کاهش می دهد. ۶. فشار مثبت مداوم در راه هوايي (CPAP): دراين حالت اكسيژن با فشار، درهنگام خواب از كلاپس جلوگيري مي‌كند. اين روش خيلي موثر است اما به‌دليل وجود ماسك در هنگام خواب چندان مورد پذيرش بيماران نيست.

نتيجه گيري

درمان مناسب خرخر و آپنه باعث بهبود كيفيت زندگي افراد و كاهش خطرات مرگ‌ومير ناشي از اين اختلال مي‌شود و تشخيص دقيق علت پيش از هر گونه اقدام درماني ضروري است. در كودكان بزرگي لوزه‌ها و لوزه‌ سوم شايع‌ترين علت خرخر و وقفه انسدادي در خواب است و برداشتن لوزه‌ سوم درمان قطعي در بسياري از كودكان مبتلا به انسداد راه هوايي فوقاني است. همچنين شلي كام نرم و بلند بودن زبان كوچك و كام نرم از علل مهم خرخر در بزرگسالان است. در سال‌هاي اخير استفاده از ليزر و امواج راديويي براي درمان اين حالات نتايج قابل قبول با حداقل عوارض داشته و جايگزين روش‌هاي جراحي تهاجمي شده است. بزرگي قاعده‌ زبان و عقب بودن يا كوچك بودن چانه از علل ديگر خرخر و آپنه‌ خواب است كه با درمان‌هاي جراحي قابل اصلاح است. پيش از هر گونه اقدام به جراحي ضروري است كه تشخيص محل انسداد با روش‌هاي تكميلي مانند اندوسكوپي بيني، مطالعه‌ خواب و در صورت لزوم روش‌هاي تصويربرداري انجام گيرد. چاقي و مصرف داروهاي آرامبخش از عوامل مستعد كننده‌ آپنه خواب است. بنابراين در افراد چاق، كاهش وزن و رسيدن به وزن ايده‌آل پيش از اقدام به روش‌هاي ديگر بايد مورد نظر باشد. از آن‌جا كه كاهش قطر جريان هوا در بيني به‌ميزان نصف باعث افزايش مقاومت به‌ميزان ۱۶ برابر مي‌شود، رفع مشكلات بيني (با توجه به نقش بيني به‌عنوان يك عامل افزايش مقاومت راه هوايي و به‌دنبال آن كلاپس) بايد مورد توجه قرار گيرد.  شيوع بسيار زياد خرخر و آپنه‌ خواب نبايد موجب غفلت مردم و پزشكان از عوارض و خطرات آن و ساده پنداشتن اين اختلال مهم شود. درمان به‌موقع موجب پيشگيري از عوارض جسمي و بروز مشكلات اجتماعي مي‌شود.
دكتر محسن نراقي رييس انجمن تحقيقات راينولوژي
zendegionline.ir

  
  • مجله اطلاعات پزشکی



همکاران ما از نظرات و پیشنهادات شما استقبال می نمایند

نظر يا مطلب خود درباره اين مقاله را بفرماييد
اگر مي خواهيد تصويري در كنار نظر شما نشان داده شود اينجا را امتحان كنيد . gravatar